» Tarımla İlgili Haberler
» Yurtdışı Kaynaklı Bilgiler
» Çiftçi Eğitim Notları
» TCG Toplantı Tutanakları
» Meyveler
 
Nar Bahçesi Tesisi
 

ARAZİNİN DİKİME HAZIRLANMASI
Nar bahçesi tesis edilecek arazinin içinde varsa büyük ağaçlar ve kayalar temizlenmeli gerekiyorsa tesviye yapılmalıdır. Bunun yanında varsa drenaj sorunu halledilmeli yabancı otlar sürüm veya herbisit uygulaması ile bertaraf edilmelidir. Tesiste dikkat edilecek en önemli husus uzun yıllar münavebesiz çapa bitkisi tarımı yapılan alanlara hemen dikim yapılmayıp güzden kışlık hububat ekimi yapılmalıdır. Bahçe kurulacak yerler hububat hasadından sonra anıza bırakılmalı ve yaz sonlarında derince sürülmelidir. Eğer pulluk tabanı varsa öncelikle 1 m. ara ile dipkazan çekilerek pulluk tabanı kırılmalıdır. Bundan sonra arazi 30 cm derinlikte sürülerek güneşlenmeye bırakılmalıdır. Sonbaharda gerekiyorsa ikinci bir sürüm daha yapılmalı diskharrov ve tırmık çekilerek toprak yüzeyi düzeltilip arzu edilen sıra üzeri ve sıra arası mesafelere 30 cm yarı çapta ve 50 cm derinlikte çukurlar açılmalıdır. Fidan çukurları çapı 20 cm.den derinliği 30 cm.den az olmamak şartıyla yazın veya dikimden önce de açılabilir. Ancak alt toprakla üst toprak farklı yerlere koyulmalıdır. Dikim aralığı olarak genellikle sıra üzeri mesafeler 1.5- 3 m. sıra arası ise 3-6 m olarak uygulanmaktadır. İyi bir ışıklanma ve havalanma sağlanabilmesi için 5*3 veya 5*4m ara ile dikim yapılmalı ve geniş aralıklarının kuzey güney doğrultusunda olması gerekmektedir. Sık dikim genellikle zayıf bünyeli topraklarda uygulanır. Nar bitkisi genellikle 2. yıldan itibaren verime başlayıp 3-5 kg/ağaç ürün alınsa da en yüksek verim çağına 8. yılda gelmekte ve bu yaşta bazı çeşitlerde ağaç başına 100 kg ürün almak mümkün olabilmektedir.

 

DİKİM
Nar fidanları yaprak dökümünü takiben kış ve erken ilkbahara kadar dikilebilir. Kışları ılık geçen bölgelerde sonbahar dikimi uygunken kışları kısmen sert geçen yerlerde erken ilkbahar dikimi yapmak daha uygundur. Dikim zamanında bütün fidanlarda olduğu gibi kök tımarı yapılır. Çelikte kalan zayıf sürgünler çıkarılır ve ana sürgün 40-50 cm den kesilir. Dikimden sonra toprak iyice sıkıştırılarak can suyu vermek için küçük bir çanak açılır ve toprak nemlide olsa mutlaka can suyu verilir. Kış dikimlerinde   kısa sürede bol yağış olacaksa çok gerekli değildir.

 

 

YENİ TESİS EDİLMİŞ NARLARDA BAKIM İŞLERİ


- İLK YIL BAKIM İŞLERİ
Nar fidanı dikildiği yılın ilk baharında sürmeye başladığı andan itibaren fidana zarar vermeden yabancı ot alma için çapalama yapılır. Çapalama işlemi henüz fidan genç ve yabancı otlarla rekabetten zarar görebileceği için 15 gün ara ile sezon boyunca 4-6 defa yapılır. Mayıs ayının ikinci yarısından itibaren toprak yapısına göre değişmekle beraber 4-6 defa sulama yapılır. İlk üç su ile beraber dekara 10kg'ı geçmeyecek şekilde sülfat formunda azotlu gübre ve her suda mutlaka iz element oranı fazla yaprak gübresi verilmelidir. İlk yıla has olan her suda yapraktan besleme işlemi, fidanlarda hem tutma oranını arttırmakta hem de tutmuş olan fidanların sağlıklı ve gösterişli olmasını dolayısıyla ve uzun yıllar yüksek verim alınmasını sağlamaktadır. Sulama sonrasında sıra aralarına diskara veya rotavatör çekilerek ot mücadelesi sürdürülür. Yıl sonunda dikimde 40-50 cm.den tek ana gövde olarak bırakılan gövdeden dört ana yöne dört ana dal bırakılır. Bırakılan bu dallarda 50-60 cm. den uç alma yapılır. Geri kalan dallar dipten çıkarılır. Yıl içinde haşere çıkarsa tavsiye edilen dozlarda zirai ilaç kullanılır.

 

- İKİNCİ YIL BAKİM İŞLERİ
Bu yıl da ilk yıldaki gibi sağlıklı bir bahçe kurmanın ana şartı olan sağlıklı bitkiler elde edebilmek için ot mücadelesi, gübreleme ve sulama yapılır sulama bu yıl daha az örneğin yılda 4 defa yapılabilir. Dolayısıyla çapalama ve diskaro işlemleride bu oranda azaltılır. Yıl sonunda geçen yıl bırakılmış oian 4 ana daldan çıkan sağlıklı 3-4 tali dal bırakılıp 50-60 cm.den ucu alınır. Dipten ve gövdeden çıkan diğer bütün dallar temizlenir. Eğer tesis gübrelemesi yapılmamış ise ağaç başına 250 gr. saf azot 150-200 gr. saf fosfor ile 200 gr. saf potasyum verilir. İlk yılda olduğu gibi 3-4 defa zirai ilaç ve her uyulamada yapraktan besin maddesi uygulaması yapılır.

 

- ÜÇÜNCÜ YIL BAKIM İŞLERİ:
Bu yıl verime başlangıç yılı olduğu için kaliteli meyve alabilmek için 2. yıl bakımına ilave olarak haziran ayının ilk yarısında meyve seyreltme ve haziran ve temmuzun ikinci yarılarında iki defa yapraktan kalsiyum (ca) uygulaması yapılır. Bu meyve çatlamasına engel olur. Ayrıca haziranın ikinci yarısından itibaren 15 gün ara ile 5 defa harnup güvesi zararlısı için hazır biyolojik mücadele preparatı kullanılır. Hasattan sonra yaprak dökümünü takip eden günlerde dipten çıkan piçler ile dallardan çıkan obur dallar dipten kesilir. Eğer taç oluşumu için bırakılması gerekiyorsa bu dallarda 50-60 cm. den uç alınır.

 

 

 

TOPRAK İŞLEME
Her meyve bahçesinde olduğu gibi nar bahçelerinde de toprak işleme yapılır. Toprak işleme ilk yıllarda derin olarak yapılır. Sonraki yıllarda daha yüzsek sürüm yapılır yada diskharrow, kazayağı gibi aletlerle toprak işleme yapılır. Nar bahçelerinde mutlaka yabancı ot mücadelesi yapılmalıdır. Bunun için toprak işleme yanında selektif herbisidler de kullanılabilir.

 

 

BUDAMA
ŞEKİL BUDAMASI
Narlar hiç budanmadan büyüdüklerinde çalı formunda çok gövdeli büyürler ama verimsiz ve meyveleri kalitesiz olur. Bu sebeple narlar dikim sıklığı ve dikim yapılan bahçenin toprak yapısına göre 1-2 ana gövdeli olarak yetiştirilir. Şekil budaması ilk 2-3 yıl içinde ağaçlar verime yatmadan yapılır. 1. ysl sonunda dikimde 40-50 cm den kesilen ve ana gövde olarak bırakılan sürgünden çıkan kuvvetli 4 sürgün ana dal olarak seçilir ve tepeleri 50-60 cm kesilerek alçak taçlanmaları sağlanır. Ana dallardan çıkan birinci ve ikinci dallarda da 2.-3. yıllarda tepe alma yapılarak taç teşkili tamamlanır.

 

VERİM BUDAMASI
Narlar genel olarak 2. ve 3. yıllardan itibaren meyve vermektedirler. Narlar verime yattıktan sonra meyve verecek dallarda uç alma yapılmamalıdır. Bu dönemde seçilen ana gövde dışında çıkan dip sürgünler sürekli olarak temizlenmelidir. Ayrıca taç kısmında görülen obur dallar dipten kesilmeli taç teşkili için gerekirse uç alınarak dallanması sağlanmalıdır. Sık taç meydana gelmiş ise güneşlenme ve havalanmayı sağlamak için genei bir seyreltme yapılmalıdır. Bu işlem yapılırken zayıf, kurumuş, hastalıklı dallar öncelikle seçilmelidir. Narlarda genellikle bir yıllık dallarda kısır çiçekler, iki yıllık dallarda verimli çiçekler meydana geldiğinden verim budaması yapılırken bu durum göz önüne alınmalıdır.

 

GENÇLEŞTİRME BUDAMASI
Nar gövdesi çeşitli şartlara göre değişmek üzere ortalama 20 - 30 yaşlarında ekonomik ömrünü tamamlarlar. Ancak kök boğazından yeni çıkan sürgünlerle nar 100 yılı aşkın bir süre verimliliğini sürdürebilir. Bu durumda 25. yıldan sonra dipten gelen sürgünlerden uygun olan birisi ana gövde oluşumu için bırakılır. Bu sürgünden aynı yolla yeni dallar teşkil edilerek ağaç gençleştirilir ve uzun yıllar faydalanılır.

 

SULAMA
Nar her ne kadar çöl iklimine bile uzun yıllar dayanabilse de yüksek verim ve kaliteli ürün almak için meyveler olgunlaşmaya başlayıncaya kadar toprakta yeterli nem bulundurulmalıdır. Özellikle odun gözlerinin sürmesi, çiçek tomurcuklarının görülmesi, tohum bağlaması ve meyve gelişimi olmak üzere 4 dönemde yeterli toprak nemi mutlaka sağlanmalıdır. Bahçenin toprak yapısına göre sulama aralığı (7-20 gün) belirlenip bu aralıklarda sulama yapılmalıdır. Meyvelerin son olgunlaşma döneminde hasattan 10-15 gün önce sulamaya son verilmelidir. Aksi halde narlarda büyük sorun olan kabuk çatlamalarını meydana gelir. En uygun sulama sistemi ilk tesis masrafı yüksek olsa da gübrelemenin de beraberce yapılabildiği damla sulama sistemidir. Ancak çanak usulü, karık veya salma sulama da uygulanabilir.

 

GÜBRELEME
Bitkiye iyi yanmış çiftlik gübresi verilmelidir. İlk yıllarda ağaç başına 10-15 m3/ da, daha sonraki yıllarda 25-30 m3/ da çiftlik gübresi genel olarak önerilmektir. Bitkiye çiftlik gübresi, sonbahar-kış aylarında, bütün kök bölgesini kapatacak şekilde verilmeli ve çapa ile toprağa karıştırılmalıdır. Nar için yeşil gübreleme yapılması da yararlıdır. Genç nar ağacı her yıl ağaç başına yaklaşık 50-100 gr, yetişkin ağaç ise yaklaşık 225-450 gr saf azota gereksinim duyar. Bu miktar bir veya iki defada uygulanabilir. İlk uygulama zamanı kış sonu, ikincisi ise haziran ayıdır. Yetişme döneminin sonuna doğru azot uygulanmamalıdır.Ayrıca nar genel olarak ilk yıllarda ağaç başına yaklaşık 75-125 g, tam verim çağında ise 100-200 g saf fosfora gereksinim duyar. Fosforlu gübreler kış aylarında, taç izdüşümüne 20-30 cm derinlikte uygulanır.

 

Potasyumlu gübrelerin meyve kalitesiyle ilişkisi pek çok çalışmada belirlenmiştir. Genç bir bitkiye 20-40 g/ ağaç, verim çağındaki bitkiye ise 75-150 g/ağaç saf potasyum uygulaması yeterlidir.

 

 

ÇOĞALTMA
Odun çeliği, yeşil çelik veya tohumla çoğaltılabilir. Tohumlar, dinlenme istemeden kolaylıkla çimlenebilir fakat elde edilen bitkiler adına doğru olmadığı için ticari yetiştiricilikte kullanılamaz. Gelişme döneminin sonuna doğru yeşil çelikle çoğaltma yapılabilir. Bu yeşil çelikler sisleme kasalarına dikilerek kışın sera içinde köklendirilir. Fakat bu yöntem çok az kullanılır. Odun çelikleriyle çoğaltma en kolay ve başarılı yöntemdir. Çelikler 20-25 cm uzunluğunda , 6-12 mm kalınlığında olacak şekilde hazırlanır. Bu çelikler, kışın bir önceki yılın sürgünlerinden veya dip sürgünlerinden alınır. Çelikler , 5-7.5 cm'lik kısımları toprak üstünde kalacak şekilde sisleme kasalarına veya fidanlıkta hazırlanan çelik tavalarına dikilir.

 

HASTALIK VE ZARARLILARLA MÜCADELE
Hicaznar yetiştiriciliğinde diğer meyvelerde de görülen bazı zararlılar önemli ürün kaybına sebep olabilmektedirler. Narlarda görülen önemli hastalıklar, kahverengi leke hastalığı, aspergillus meyve çürüklüğü, gövde zamklanma hastalığı, penicillium ve trichoderma meyve çürüklükleridir. Başlıca zararlılar ise harnup güvesi, akdeniz meyve sineği, nar yaprakbiti, turunçgil unlubiti, nar beyazsineği, ekşilik böcekleri, ağaç sarı kurdudur. Nar bahçelerinde sorun olan bu türlerin dışında, yaban arılarından, eşek arısı ile genel zararlılardan adi serçe ve limon sıçanı da, narlarda beslenerek önemli kayıplara neden olabilmektedir. Uygun fungusitlerin ( mantar ilacı) kullanılması, sık dikimden kaçınılması, düzenli budama, yere düşen meyvelerin toplanması, hastalık ve zararlılarla mücadelede etkin uygulamalardır. Sebebi bilinmemekle birlikte bazı mantari hastalıklarda zarar yapmakta bunun için hasada yakın fungusid kullanmak yararlı sonuçlar doğurmaktadır.

 

FARELER
Narlarda genel olarak limon faresi(Rattus Rattus Frugivorus Rafın) ile tarla fareleri (Microtus spp) zarar yaparlar.Fareler hicaz nar ağaçlarında gövde ve dalların kabuklarını soyarak bunların zamanla kurumalarına sebep oldukları gibi meyve kabuklarında delikler açarak tanelerini de tamamen yerler. Bunlarla ilaçlı mücadele Tarım İl Müdürlüklerinden temin edilebilecek olan çinko fosfürlü zehirli yemlerle yapılır.

 

YAPRAK BİTLERİ
Fidanlıklarda elma yeşil yaprak biti (Aphis pomi) meyve bahçelerinde pembe tomurcuk ile çiçek taç yapraklarının dökülmesi arasında Elma gri yaprak biti (Dysaphis plantaginea), Kırmızı gal aphidleri (Dysaphis spp) ve şeftali yaprak biti (myzus Persicea) zarar yaparlar. Emilen yapraklar kıvrılır.çiçekler açılamaz meyveler ise bozuk şekilli olurlar. Ağaçların üzeri parlak yapışkan tatlı bir sıvıyla kaplanır, sonra bunların üzerinde fumajin mantarları ürerler. Fidanlıklarda 15 bulaşık sürgün meyve bahçelerinde türlere göre değişen 2- 5 bulaşık çiçek buketi bulununca Methyl parathion, Malathion, Diazinon.Endosulfan v.s. gibi etken maddeyi içeren ilaçlardan tavsiye edilen dozlarda 2-3 defa İlaçlama yapılır.

 

BEYAZ SİNEK
Hicaz narlarda Beyaz sinek( bemisia tabaci) ile turunçgii beyaz sineği (Dialevrodes citri) zarar yaparlar. Ergin boyu 1 mm kadar genel görünüşü beyaz kanat ve vücut üzeri beyaz tozlu görünümde bir mum tabakasıyla kaplıdır. Her ikisinin ergin ve nirnfleri bitki özsuyunu emerek zayıflamasına sebep olurlar. Bitkilerin gelişmesi yavaşlar özellikle nimfleıin çıkardıkları yapışkan tatlı maddeler yaprakları tamamen kaplar. Sonraları bu yapışkan maddenin üzerinde oluşacak fumajinler ağaçların verimini meyvenin kalitesini ve pazar değerini düşürürler. Yapraklarda 2-3 adet ergin larva veya yumurta görüldüğünde Deltamethrin, Cypermethrln, Perrnethrin, gibi ilaçlardan birisiyle ilaçlama yapılır. Sezon içinde iki üç defa ilaçlama gerekebilir. Bahçede aynı zamanda kırmızı örümcek te varsa sentetik pirethroidler ya kullanılmamalı yada kırmızı örümcek ilaçiarıyla beraber kullanılmalıdır.

 

AKDENİZ MEYVE SİNEĞİ
Akdeniz meyve sineği (Ceratitis capitata) nin larvaları zarar yapar. Meyvenin etli kısmında beslenen iarvalar yumuşama ve çöküntüye sebep olarak meyvelerin erken olgunlaşıp dökülmesine sebep olurlar.Enfekte olup dallarda kalan meyvelerde ihraç edilemez. Erginler 4-6 mm boyunda genel rengi sarımsı kahverengidir. Baş sarı gözler büyük yeşil madeni parıltılıdır. Kanatları geniş olup üzerinde siyah ve soluk kahverengimsi şeritler vardır.

 

Akdeniz meyve sineğinin ara konukçusu olan şeftali incir cennet elması gibi çeşitler meyve bahçesi ve çevresine dikilmemelidir.Meyveierin olgunlaşmasına yakın tuzaklar asılarak çıkış kontrolü yapılmalı ve sineğin tespitinden sonra malathion veya beyazsinek mücadelesinde kullanılan ilaçlardan birisiyle ilaçlama yapılmalıdır.

 

 

KIRMIZI ÖRÜMCEK
Hicaz narlarda iki noktalı örümcek (tetranycus urticea), Avrupa kırmızı örümceği(Panonycus ulmi), kahverengi örümcek (Bryobia rubriculus), Akdiken akarı (tetranycus viennensis) ve Yassı akarlar (Cenopalpus pulche) zarar yaparlar.Bitkilerin yapraklarından özsuyunu emerek zarar yapan kırmızı örümcekler, yapraklarda önce beyaz sonraları san kahverengi lekeler meydana getirirler. Bu lekeler Önceleri temre gibi görünürken sonraları yaprağın kuruyarak dökülmesine ve önemli miktarlarda ürün kaybına sebep olurlar. Çıplak gözle zor görülecek kadar küçük olan kırmızı örümcekler için kış ilaçlaması ve gerekiyorsa çiçek ve taç yapraklarının tamamen dökülmesinden sonra takriben mayıs ayında dikofol, Tetradifon,Binapacryl ve ometnoate benzeri ilaçlardan biriyle ilaçlama yapılmalıdır.

 

HARNUP GÜVESİ
(Ectomyelois ceratoniae zeller) Ergin dişi kelebek daha çok tatlı narların taç kısmına birer yumurta bırakır. Yumurtadan çıkan larva buradan içeri girerek meyve etinde beslenir, gelişir pupa ve ergin olur. Olgun tırtıl 15-18 mm boyunda pembe renkli başı kırmızımsı esmerdir. Kahverengimsi esmer pupası 8-10 mm boyundadır. Bu zararlının birinci döl konukçuluğunu yapan yeni dünya meyveler bahçe çevresinde bulundurulmamalıdır. Biyolojik mücadelesinde ise Bacillus thuringiensis bakteriyel preparatları 100 lt suya 70 gr doz da ağaç başı 5 lt ilaçlı su hesabıyla haziranın ikinci yarısından itibaren 15 20 gün ara ile 4-5 defa kullanılmalıdır.

 

 

MEYVE ÇATLAMALARI
Narda meyve çatlaması genellikle olgunluk döneminde ortaya çıkmakta ve olgunluk ilerledikçe çatlamış meyve miktarı da artmaktadır. Bu sorundan dolayı yüksek miktarda verim kaybı olabilmekte, hatta % 50 ürün kaybı oluşabilmektedir. Meyve çatlamasının kontrolü için çatlamaya dayanıklı çeşit kullanılması, düzenli ve yeterli sulama yapılması, derimin zamanında ve birkaç defada yapılması, meyvelerin güneş ışığından korunması, aşırı azot gübrelemesinden kaçılması ve sert budamanın yapılmaması önerilmektedir.